SESJA ZAPOBIEGANIA NAWROTOM CHOROBY - Wejdź

 

UZALEŻNIENIE OD PRACY

    Praca jest wysiłkiem fizycznym i umysłowym zmierzającym do osiągnięcia celu, którym może być powstania przedmiotu materialnego, usługi lub dzieła artystycznego. Jest środkiem, dzięki któremu człowiek może zdobyć niezależność ekonomiczną i zaistnieć w społeczeństwie.

Obecnie społeczeństwo konsumpcyjne narzuca zawrotne tempo życia: celem jest zarobienie jak największej ilości pieniędzy, niezbędnych do nabywania jak największej ilości dóbr.
"Żeby żyć na odpowiednio wysokim poziomie, trzeba mieć odpowiednio wysoką pensję. Żeby mieć odpowiednio wysoką pensję, trzeba nie mieć własnego życia"

W ten kontekst społeczno - kulturowy wpisuje się pracoholizm (work addiction) lub uzależnienie od pracy. W międzynarodowej literaturze przedmiotu mianem pracoholizmu określa się "zaburzenia obsesyjno - kompulsyjne, przejawiające się przymuszaniem samego siebie do pracy, niemożnością regulowania własnych nawyków związanych z pracą i nadmiernym zaangażowaniem w nią, aż do zaniedbywania innych czynności życiowych".
Uzależnienie od pracy należy do kategorii uzależnień nie związanych z substancjami chemicznymi i z tego powodu często się je bagatelizuje. Przy bliższym jednak przyjrzeniu się temu zjawisku staje się jasne, że nie różni się ono zbytnio od innych form uzależnienia, zwłaszcza z uwagi na postępujące samowyniszczanie fizyczne, psychiczne i społeczne. Pracoholik na ogół, poprzez całkowite oddanie się pracy, stara się "dużo robić" i przez to czuć się "dużo wartym" - pozbyć się w ten sposób niepokoju, pustki i polepszyć samoocenę.

"Dobrze ubrane" uzależnienie

Uzależnienie od pracy może mieć pozory atrakcyjności. Etyka pracy pełni tu funkcję stymulującą do tego stopnia (w przeciwieństwie do innych uzależnień), że jednostka poświęcająca całe życie pracy nie robi wrażenia kogoś chorego czy dotkniętego patologią. Przeciwnie, zapewnia jej to prestiż, władzę i pieniądze. Uzależniony produkuje dobra, zarabia, osiąga sukces, a jego uzależnienie jest akceptowane i promowane jako społecznie użyteczne. Osoby dotknięte tę patologią są przekonane o swoich zdolnościach, możliwościach, sile przebicia (spełnienie american dream) i nawet jeśli zdają sobie sprawę, że praca może stać się przedmiotem uzależnienia, są zdania, że lepiej uzależnić się właśnie od niej, niż od czegokolwiek innego: "Przecież nie piję, nie narkotyzuję się, nie bawię całymi dniami ani nie siedzę z założonymi rękami. Ja pracuję!"

Przejawy uzależnienia od pracy

    Osoby dotknięte uzależnieniem od pracy to jednostki, którym kontrola nad własną pracą wymknęła się z rąk, które nie są w stanie narzucić sobie ograniczeń. Odczuwają wewnętrzną presję, by pracować coraz więcej i więcej, bez uwzględnienia negatywnych skutków tego stanu rzeczy.

Uzależniony zabiera pracę ze sobą do łóżka, nie rozstaje się z nią w czasie weekendów i urlopu - jednym słowem nigdy, gdyż stanowi ona jego sposób na życie. Obsesja staje się pułapką, ponieważ przekształca każdą czynność - również zabawę czy relaks - w pracę.

   Tak samo, jak w przypadku innych uzależnionych, pracoholik zaprzecza istnieniu problemu, trzyma się wypaczonego obrazu rzeczywistości i własnego życia. Work addict usprawiedliwia się mówiąc, że trzeba dużo pracować, żeby nie stracić dobrej posady i utrzymać standard życia. Coraz częściej stwierdza: "Nie ma w tym nic złego. Po prostu kocham to, co robię, a moja praca jest dla mnie również rozrywką", "jestem przywiązany do pewnych wartości związanych z pracą", "Po prostu staram się utrzymać moją rodzinę".

    Pracoholik to człowiek, który mówiąc o sobie opowiada, co robi, zamiast opisywać, jaki jest. Określa siebie przede wszystkim w odniesieniu do sukcesów zawodowych i z tego powodu utrata pracy będzie dla niego dramatem, źródłem wielkiego niepokoju, powodem do pogardy dla samego siebie, niskiej samooceny, problemów z odnalezieniem tożsamości, jak również cierpienia związanego z efektem odstawiennym. Również, kiedy jego kariera rozwija się dobrze, czuje się niepewny siebie, poszukuje potwierdzenia swej wartości na zewnątrz, w postaci awansów i sukcesów. Paradoksalnie nie udaje mu się jednak być tak błyskotliwym, jak można by się spodziewać, ponieważ niektóre jego cechy udaremniają podejmowane przez niego wysiłki i upośledzają wyniki pracy:

• Nie radzi sobie z pracą zespołową. Uważa, że nikt nie wykona danej pracy tak dobrze, jak on.
• Nie ma zadowalającego życia osobistego - jest zbyt skupiony na pracy.
• Nie jest wydajny. Perfekcjonizm powoduje, że wykonanie zadania zabiera mu więcej czasu niż innym.
• Jest arogancki, żyje w niepewności. Uważa, że jest najlepszy i nie słucha rad kolegów.
• Jest tak nastawiony na osiąganie celu, że traci na tym jego kreatywność.
• Nie potrafi delegować zadań innym , dlatego jest przemęczony, ma problemy z koncentracją, popełnia błędy.

Kryteria rozpoznania

     Pracoholizm nie został dotychczas włączony do podręczników psychiatrii ani nie jest obecnie uznawany za jednostkę chorobową o określonej etiologii i jasnych wskazaniach terapeutycznych. Coraz więcej autorów publikacji naukowych na ten temat skłania się jednak ku definicji pracoholizmu jako uzależnienia w pełnym znaczeniu tego terminu. Wynika to z faktu, że obserwowane objawy odpowiadają w pełni standardowym profilom psychiatrycznym stosowanym w przypadkach uzależnień od substancji. Pracoholik ma podobne same objawy uzależnienia, jakie można zaobserwować u alkoholika, narkomana, hazardzisty, czy człowieka uzależnionego emocjonalnie. Niezależnie od tego, czy uzależnienie jest związane z substancją, procesem czy czynnością, podłoże patologii jest to samo.

• Pracoholik nieustannie się spieszy i jest czymś zajęty, zakłada, że upora się z różnymi czynnościami w najkrótszym możliwym czasie.
• Kontroluje innych. Sprawdza każdą czynność, żeby wiedzieć, czy została odpowiednio wykonana.
• Nic nigdy nie jest dla niego doskonałe. Praca z nim jest trudna, a jeszcze trudniejsze wspólne życie.
• Związki międzyludzkie odchodzą na dalszy plan wobec pracy. Oddala się od rodziny i przyjaciół, zaniedbuje swoje obowiązki i nie uczestniczy w ważnych dla swoich bliskich wydarzeniach.
• Odczuwa ciągły niepokój. Jak w przypadku innych uzależnień, zachowując się w określony sposób, zmierza do osiągnięcia ulgi. Gdy nie jest to możliwe, pojawiają się objawy odstawienie.
• Wpada w trans związany z pracą. Zdarza się mu mieć luki w pamięci i chwile "nieobecności" w czasie rozmów z innymi, w związku z myśleniem o pracy.
• Jest niecierpliwy i poirytowany.
• Ulega stopniowo narastającej potrzebie wykonywania coraz większej ilości pracy, by utrzymać stały poziom pobudzenia.

Brakuje mu czasu ma dbanie o siebie. Zapomina o posiłkach, rezygnuje z rozrywek, zaniedbuje uprawianie sportu.

Wpływ na rodzinę, małżeństwo, dzieci

     Osoba uzależniona od pracy żyje w przeświadczeniu, że dopóki odnosi sukcesy, będzie w stanie zaspokoić wszystkie potrzeby i pragnienia swojej rodziny i że to zapewni jej szczęście. Niestety to tylko złudzenie, a pracoholizm jest postępującą patologią, która nie tylko prowadzi osobę nią dotkniętą do autodestrukcji, ale też wywiera niszczący wpływ na życie rodziny, której rzekomym dobrem kieruje się uzależniony. Staje się on nieosiągalny dla osób, które kocha i przez które jest kochany. Rodziny osób uzależnionych niszczy stopniowo gniew i rozżalenie, poczucie opuszczenia i utraty małżonka czy rodzica.
Pracoholicy są tak zajęci, że nie uczestniczą w różnych fazach rozwoju swoich dzieci, przez co odbierają je jak kogoś obcego. Dzieci natomiast cierpią z powodu odrzucenia, co czyni je bardziej podatnymi na zaburzenia psychiczne i różne formy uzależnień.

Ponadto cierpiący na pracoholizm mają tendencję do autorytaryzmu zarówno wżyciu rodzinnym jak i w pracy. Prowadzi to do narastania stresu, a często dodatkowo sytuację pogarsza fakt, że uzależniony, próbując zaradzić postępującemu wyczerpaniu fizycznemu i umysłowemu, zaczyna sięgać po substancje stymulujące (np. kawa, amfetamina), lub uspokajające (leki, alkohol)

Opracowano na podstawie: C. Guerreschi. Nowe uzależnienia. Salwator 2006